ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1940
Με την ευγενική χορηγία του Κοινωφελούς Ιδρύματος Κοινωνικού και Πολιτισμικού Έργου (ΚΙΚΠΕ) το 2018-2019, προχώρησε ένα εξαιρετικά σημαντικού έργου για την ιστορία της δεκαετίας του 1940 και τη μελέτη της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρας μας. Η περίοδος 1940 -1949 αποτελεί την πλέον κρίσιμη δεκαετία στη ιστορία του ελληνικού 20ού αιώνα, καθώς δεν σημάδεψε μόνο τις ζωές όσων συμμετείχαν στα γεγονότα της εποχής, αλλά καθόρισε και την μετέπειτα πορεία της ελληνικής κοινωνίας. Στο μέτρο όπου το Πανεπιστήμιο Αθηνών, αποτέλεσε την ραχοκοκαλιά της κοινωνικής και επιστημονικής ζωής της χώρας, (τουλάχιστον έως το 1926, οπότε και ιδρύθηκε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), η μελέτη της ιστορίας του, σ’ αυτήν την κρίσιμη περίοδο αποτελεί μια μείζονα συμβολή στη μελέτη της δεκαετίας του 1940. Σημειώνουμε ότι το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, συμμετείχε με πολλαπλούς και κομβικούς ρόλους στα γεγονότα της εποχής συμβάλοντας με το ανθρώπινο δυναμικό και τις υποδομές του στη διεξαγωγή του πολέμου, ενώ στην Κατοχή υπήρξε χώρος σχεδιασμού αντιστασιακών πρωτοβουλιών και δράσεων. Παράλληλα υπήρξε κέντρο περίθαλψης και επισιτιστικής βοήθειας χωρίς να απώλεσει τον επιστημονικό και παιδαγωγικό του χαρακτήρα. Μετά την Απελευθέρωση αποτέλεσε έναν από τους πλέον κρίσιμους κρίκους για τη έναν από τους κεντρικούς μοχλούς για την ανασυγκρότηση της χώρας και τη συγκρότηση της κρατούσας ιδεολογίας. Στο Ιστορικό Αρχείου του Πανεπιστημίου φυλάσσεται ένα ιδιαίτερα πλούσιο υλικό που αναδεικνύει το ρόλο του Πανεπιστημίου Αθηνών στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία. Ο ερευνητής έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί σε έγγραφα που αποτυπώνουν τις συνθήκες της εποχής, όπως για παράδειγμα το έγγραφο της 28ης Οκτωβρίου του 1940 με τη διαταγή της αναστολής της λειτουργίας του ΕΚΠΑ, τις επιστρατεύσεις φοιτητών, υπαλλήλων, γιατρών και νοσηλευτικού προσωπικού, τη συμμετοχή καθηγητών στον Πνευματικό αγώνα, τους εράνους και τις συνδρομές σε υλικό για τους στρατευμένους στο μέτωπο. Μια ιδιαίτερη ενότητα αποτελεί η περίθαλψη των τραυματιών του πολέμου. Στο αρχείο ακόμη περιλαμβάνεται υλικό για τις επιτάξεις εργαστηρίων και αιθουσών, καθώς και τις προσπάθειες διαφύλαξης της περιουσιακής κατάστασης του Πανεπιστημίου. Τέλος, περιλαμβάνονται υπομνήματα που υπέβαλαν οι φοιτητές/τριες, η αλληλογραφία με τις δυνάμεις κατοχής και τις κατοχικές κυβερνήσεις, καθώς και οι αναφορές για την αντιστασιακή δράση καθηγητών και φοιτητών του Πανεπιστημίου. Το υλικό αυτό συμπληρώνεται με σπάνια τεκμήρια από άλλα εργαστήρια του ιδρύματος, λ.χ. στο εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Εγκληματολογίας διασώζονται ιατροδικαστικές πράξεις των θυμάτων της Κατοχής και των Δεκεμβριανών. Στα μεταπολεμικά αρχεία του Πανεπιστήμιου διασώζονται μοναδικά τεκμήρια από τις εκκαθαρίσεις στο διδακτικό προσωπικό, τις διώξεις φοιτητών και τον απόηχο του εμφυλίου στην εσωτερική λειτουργία του. Το Αρχείο του ΕΚΠΑ λειτουργεί ως ένα προνομιακό παρατηρητήριο για τη μελέτη της ανασυγκρότησης των θεσμών μετά από την Κατοχή, καθώς το ΕΚΠΑ με το επιστημονικό του έργο και το διδακτικό του προσωπικό, όπως αποτυπώνεται στα αρχειακά του τεκμήρια, συνέβαλε καίρια στους σχεδιασμούς για την ανοικοδόμηση και ανασυγκρότηση της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό αξιοποιώντας τόσο το πλούσιο αρχειακό υλικό όσο και άλλες σχετικές μελέτες της εν λόγω περιόδου συγκροτήθηκε ένα αναλυτικό χρονολόγιο από το 1940 έως το 1949. Χρονολόγιο ΕΚΠΑ 1940-1949.