English

Ψηφιοποιημένο Αρχειακό Υλικό Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΠΕΡΓΑΜΟΣ

Για να επισκεφτείτε την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΠΕΡΓΑΜΟΣ και να πλοηγηθείτε στο ψηφιοποιημένο αρχειακό υλικό της συλλογής του ΙΑ.ΕΚΠΑ κάντε κλικ εδώ http://pergamos.lib.uoa.gr/dl/object/col:histarch

Για τις οδηγίες πλοήγησης και αναζήτησης στο ψηφιοποιημένο αρχειακό υλικό της συλλογής του ΙΑ.ΕΚΠΑ κάντε κλικ εδώ ΟΔΗΓΙΕΣ

Για να πληροφορηθείτε τι αρχειακό υλικό διατίθεται Online μέσω της Ψηφιακής Βιβλιοθήκης ΠΕΡΓΑΜΟΣ, πατήστε εδώ

---

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα "Κοινωνία της Πληροφορίας"
(Μέτρο 1.3.: Τεκμηρίωση, Αξιοποίηση και Ανάδειξη του Ελληνικού Πολιτισμού, Πρόσκληση 65)

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΡΓΟΥ

Ένας από τους βασικότερους άξονες λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΙΑ.ΕΚΠΑ) είναι η μέριμνα για την ψηφιοποίηση και την ηλεκτρονική διαχείριση του τεράστιου αρχειακού υλικού του. Η πολυποίκιλη αρχειακή συλλογή του ΙΑ.ΕΚΠΑ ξεπερνάει τις 2.000.000 σελίδες και καλύπτει σχεδόν το σύνολο της ελληνικής ακαδημαϊκής ιστορίας: από το 1837 που ιδρύεται το πρώτο πανεπιστήμιο της χώρας, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, έως το 1980 περίπου. Χάρη στην Κ.τ.Π. αλλά και σε παλαιότερες χορηγίες του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος έχει ψηφιοποιηθεί ένα μεγάλο μέρος της αρχειακής συλλογής του ΙΑ.ΕΚΠΑ. Μερικά από τα κριτήρια επιλογής και προτεραιοτήτων στην ψηφιοποίηση ήταν (α) η φυσική κατάσταση του υλικού -φθαρμένο ή όχι, συχνή χρήση, όγκος, σημασία του για την έρευνα κλπ? β) η δημιουργία ψηφιοποιημένων σειρών. Άμεσος στόχος του ΙΑ.ΕΚΠΑ για το μέλλον είναι να επιταχυνθεί και να ολοκληρωθεί το έργο της ψηφιοποίησης.

Το έργο πραγματοποιήθηκε σε τρία επίπεδα:

Α) δημιουργία ψηφιοποιημένων αντιγράφων του χάρτινου αρχείου. Η μέθοδος ψηφιοποίησης που ακολουθήθηκε ήταν αυτή της φωτογράφησης του αρχειακού υλικού με ψηφιακές κάμερες τελευταίας τεχνολογίας, της αποθήκευσής του υλικού σε ψηφιακούς δίσκους (cd και dvd) και, τέλος, της ανάρτησης και διάθεσής του υλικού on-line στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΠΕΡΓΑΜΟΣ.

Β) αναλυτική περιγραφή, οργάνωση και τεκμηρίωση του υλικού με τη μέθοδο της λημματογράφησης και της ηλεκτρονικής καταχώρησης των λημμάτων στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΠΕΡΓΑΜΟΣ.

Με τα λήμματα καταγράφονται οι εξής κατηγορίες υλικού:
1) Πρακτικά Συνεδριάσεων Συγκλήτου, Συγκλητικών Επιτροπών και Σχολών καθώς και Πρακτικά Αρχαιρεσιών, όπου τεκμηριώνονται αναλυτικά επιμέρους πληροφορίες για κάθε συνεδρίαση, όπως ενδεικτικά η ημερομηνία και η ημερήσια διάταξη αναλυτικά σε θέματα και λέξεις κλειδιά
2)  Αρχείο Λυτών Εγγράφων Πρωτοκόλλου, όπου τεκμηριώνονται οι επιμέρους φάκελοι οργανωμένοι κατά θέμα και κατά ακαδημαϊκό έτος
3) Αρχείο Φωτογραφιών διαφόρων τελετών και εκδηλώσεων του Πανεπιστημίου, όπου τεκμηριώνονται αναλυτικά επιμέρους πληροφορίες για κάθε τελετή και εκδήλωση, όπως ενδεικτικά η ημερομηνία, ο τόπος διεξαγωγής, ο φορέας διοργάνωσης, ο αριθμός των φωτογραφιών
4) Έντυπα, όπου τεκμηριώνονται αναλυτικά οι επιμέρους πληροφορίες για σειρές βιβλίων και πολύτομων έργων του Πανεπιστημίου (π.χ. Επετηρίδες), όπως ενδεικτικά ο δημιουργός, η χρονολογία έκδοσης, η θεματική κάλυψη, ο αριθμός των σελίδων κ.λ.π.
Οι άξονες αυτής της εργασίας ήταν οι εξής: 1) η θεματική κατηγοριοποίηση της πληροφορίας σε ευρείες και σταθερές ενότητες ανά θέμα, και 2) η λεπτομερής και εξειδικευμένη οργάνωση της πληροφορίας με την εισαγωγή λέξεων-κλειδιών. Στόχος αυτής της εργασίας ήταν η διατήρηση όλων των στοιχείων και μεταδεδομένων που δίνουν στο χρήστη τα σημεία πρόσβασης στο περιεχόμενο του ψηφιοποιημένου αρχείου και στα δεδομένα εκείνα που αντικατοπτρίζουν την εσωτερική δομή του.
Σε αυτή τη φάση ακολουθήθηκαν διεθνείς κανόνες αρχειακής περιγραφής έτσι ώστε: 1) διατηρήθηκε και αντικατοπτρίστηκε πλήρως η πολυπλοκότητα της διοικητικής δομής του Πανεπιστημίου Αθηνών, και 2) εξασφαλίστηκε η επικοινωνία και η διαλειτουργικότητα με άλλα πανεπιστημιακά αρχεία.

Γ) με βάση τα παραπάνω, δημοσίευση και διάθεση του υλικού μέσω διαδικτύου - δικτυακής πύλης. Η ψηφιακή αυτή συλλογή του ΙΑ.ΕΚΠΑ αποτελεί πλέον μέρος της Ψηφιακής Βιβλιοθήκης ΠΕΡΓΑΜΟΣ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διατίθεται έτσι με σύγχρονο, αποτελεσματικό τρόπο και εντός ενιαίου περιβάλλοντος τόσο στην ακαδημαϊκή κοινότητα όσο και στο ευρύ κοινό.
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών προχώρησε στην ένταξη του έργου αυτού στην ΠΕΡΓΑΜΟ στα πλαίσια μιας ενιαίας και ευρείας στρατηγικής δημιουργίας Ψηφιακών Βιβλιοθηκών. Φορέας υλοποίησης αυτής της στρατηγικής είναι το Υπολογιστικό Κέντρο Βιβλιοθηκών (ΥΚΒ). Η βιωσιμότητα της ψηφιακής συλλογής εξασφαλίζεται από α) τη συγκέντρωση του ψηφιακού υλικού του ΙΑ.ΕΚΠΑ σε ένα κεντρικό αποθηκευτικό σύστημα, σε συνύπαρξη με τις υπόλοιπες ψηφιακές συλλογές του ΕΚΠΑ, στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο του ΥΚΒ (Date Center), όπου διαφυλάσσεται η ακεραιότητα και η ασφάλεια των δεδομένων, β) τη χρήση εξειδικευμένου συστήματος λογισμικού για τη διαχείριση και κωδικοποίηση του ψηφιακού υλικού, το οποίο είναι παραμετροποιήσιμο, ανοιχτό και ακολουθεί τα σύγχρονα πρότυπα, και γ) το εξειδικευμένο προσωπικό του ΥΚΒ για την ανάπτυξη και συντήρηση της ψηφιακής συλλογής.

Η χρησιμότητα και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα του έργου τόσο για τη διοίκηση του θεσμού όσο και για την έρευνα είναι πολλαπλά.
1) Προωθείται η παραγωγή ψηφιακού περιεχομένου με τη δημιουργία ενός ερευνητικού κέντρου της ιστορικής επιστήμης το οποίο είναι χρηστικό και διαθέσιμο τόσο στα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας όσο και στο ευρύ κοινό.
2) Δημιουργούνται πλεονεκτήματα που σχετίζονται με την πρόσβαση, τη διάθεση και την αναπαραγωγή του υλικού τόσο για τους εσωτερικούς χρήστες όσο και για τους εξωτερικούς. Για παράδειγμα, οι υπάλληλοι του Πανεπιστημίου (εσωτερικοί χρήστες) ανά πάσα στιγμή θα έχουν στη διάθεσή τους τη διάρθρωση και δομή των υπηρεσιών καθώς και αναγκαία στοιχεία για παρελθούσες διοικητικές ή άλλες αποφάσεις.
3) Πολλαπλασιάζονται τα εξυπηρετούμενα αιτήματα που προέρχονται από τους χρήστες. Το υλικό γίνεται ευρέως γνωστό και επομένως πολλαπλασιάζεται η μελέτη και η χρηστικότητά του. Αυξάνονται επομένως οι εξωτερικοί χρήστες του υλικού σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Παράλληλα, η δημοσιοποίηση του υλικού και η πρόσβαση σε αυτό ευρύ κοινού συμβάλλει σε αυτό που ονομάζεται διαφάνεια των θεσμών κάτι που είναι μέλημα όλης της πανεπιστημιακής κοινότητας.
4) Με τη δημοσιοποίηση καθώς και την τήρηση ενιαίων αρχειακών κανόνων διευκολύνεται η διεπιστημονική ζήτηση καθώς το αρχειακό υλικό του Πανεπιστημίου σχετίζεται με όλους σχεδόν τους τομείς γνώσης. Τα παραπάνω έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των επιστημονικών εργασιών που θα υποστηριχθούν κατά κύριο λόγο από αυτό το αρχειακό υλικό.
5) Ένα τέτοιο έργο συμβάλλει στον τομέα της εκπαίδευσης, δημιουργώντας έναν τόπο πρακτικής άσκησης για τους φοιτητές (π.χ. Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας, Πληροφορικής, Ιστορίας κ.λ.π.)
6) Εξοικονομούνται χώροι και πόροι. Μερικά από τα έμμεσα οικονομικά οφέλη είναι η απελευθέρωση χώρων και συνακόλουθα η μείωση του κόστους φύλαξης του υλικού, η καλύτερη διαχείριση του εργασιακού χρόνου, η μείωση του χρόνου ανταπόκρισης σε αιτήματα διοικητικής φύσεως που υποβάλλονται από υπηρεσίες του ΕΚΠΑ, η μείωση των εξόδων για την ταξιθέτηση του υλικού στη φυσική του μορφή, ο περιορισμός των εξόδων για τη συντήρηση του φυσικού υλικού, κ.α.
7) Διαμορφώνεται μια ενιαία πολιτική εκκαθάρισης, διατήρησης και οργάνωσης των τρεχόντων αρχείων από όλες τις υπηρεσίες του Πανεπιστημίου Αθηνών.
8) Το έργο αυτό συμβάλλει στην ανάπτυξη των επαφών ΙΑ.ΕΚΠΑ με άλλους αντίστοιχους φορείς τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Κυρίως όμως σε εθνικό επίπεδο καθώς καλλιεργεί την προσδοκία για τη διαμόρφωση μιας κοινής αρχειακής νοοτροπίας για τα πανεπιστημιακά αρχεία, για τη συνεργασία και για τη δημιουργία ενός δικτύου ψηφιακών πανεπιστημιακών αρχείων σε εθνικό επίπεδο.
9) Τέλος, πρέπει να σημειωθεί και το αυτονόητο όφελος, δηλαδή η διάσωση και η διατήρηση του αρχειακού υλικού που αποτελεί μέρος της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.

Η ψηφιοποίηση του υλικού, ο έλεγχος και η αποθήκευση του ψηφιοποιημένου υλικού, η θεματική επεξεργασία, ο χαρακτηρισμός του υλικού και η οργάνωση και η τεκμηρίωση της πληροφορίας με τη μέθοδο της λημματογράφησης, καθώς και η εισαγωγή όλων αυτών των υλικών και των πληροφοριών στο περιβάλλον της Ψηφιακής Βιβλιοθήκης ΠΕΡΓΑΜΟΣ, πραγματοποιήθηκαν στο χώρο του ΙΑ.ΕΚΠΑ από μια ομάδα ειδικευμένων ανθρώπων, οι οποίοι εργάστηκαν με συνέπεια και όρεξη, με ομαδικότητα και αίσθηση συνεργασίας, καθώς και με πολλές ιδέες που εμπλούτισαν το έργο. Το ΙΑ.ΕΚΠΑ τους ευχαριστεί όλους θερμά.

Υπεύθυνη έργου: Δρ. Άντα Διάλλα

Ομάδα Ψηφιοποίησης

Υπεύθυνος ομάδας: Σάββας Κιναμπάς
Συντονίστρια ομάδας για την αποθήκευση του ψηφιοποιημένου υλικού στην ΠΕΡΓΑΜΟ: Μαρία Γαβριηλίδου
Μαργαρίτα Γεωργανοπούλου
Τζελίνα Πάλλα
Μαρίνα Πέντε

Ομάδα Λημμάτων

Συντονίστρια ομάδας: Δέσποινα Βαλατσού
Σοφία Βασιλειάδου
Δανάη Βεντουράκη
Ειρήνη Μεργούπη-Σαβαΐδου
Φαίδρα Παπανελοπούλου

Το ΙΑ.ΕΚΠΑ ευχαριστεί επίσης θερμά για τη σημαντική πνευματική αλλά και πρακτική συμβολή τους στο έργο τα μέλη του διοικητικού προσωπικού του Ιστορικού Αρχείου κ.κ. Μακρίνα Τσιωτάκη και Μιχάλη Χαχλάκη και τη συνεργάτιδα Δρ. Αννα Μανδυλαρά.

Τέλος, το ΙΑ.ΕΚΠΑ θα ήθελε να εκφράσει τις θερμότατες ευχαριστίες του σε όλη την ομάδα του Υπολογιστικού Κέντρου Βιβλιοθηκών και ιδιαιτέρως στους κ.κ. Κώστα Βίγλα, Γιώργο Πυρουνάκη και Κώστα Σαΐδη για την ουσιαστική βοήθειά τους και την αρμονική συνεργασία τους στα πλαίσια υλοποίησης αυτού του απαιτητικού έργου. Χωρίς την ουσιαστική και αμέριστη συμπαράστασή τους, το εγχείρημα αυτό δεν θα είχε επιτευχθεί.